 |
||||||||
Strona główna
Praca
Publikacje
Projekty
Dotacje Na Innowacje
Studenci
CRM
Linki
Kontakt
|
||||||||
|
 |
||
Znajdujesz się na:
Strona główna
Publikacje
|
| Innowacyjność w procesie dydaktycznym w środowisku e-learning Anna Kępińska-Jakubiec
Zachodniopomorska Szkoła Biznesu
Katedra Organizacji i Zarządzania
Rafał Szymański
Uniwersytet Szczeciński
Wydział Zarządzania i Ekonomiki Usług
Katedra Efektywności Innowacji
W obecnych warunkach ekonomiczno – gospodarczych zarządzanie przedsiębiorstwem opiera się głównie na efektywnym organizowaniu i wykorzystaniu systemu informacyjnego przedsiębiorstwa. Jednym z elementów tego systemu jest zarządzanie kształceniem pracowników. W niniejszym artykule opisane zostało innowacyjne, zdaniem autorów, podejście do podnoszenia kwalifikacji pracowników, jakim są szkolenia e-learningowe. Już na wstępie należy podkreślić, że ten sposób przekazywania wiedzy pozwala na znaczne usprawnienie procesu innowacyjnego. Jednym z jego elementów jest bowiem wymiana informacji i doświadczeń pomiędzy poszczególnymi działami przedsiębiorstwa ale też pomiędzy środowiskiem nauki i firmą. W tym miejscu właśnie swoją największą rolę odgrywać będzie szeroko rozumiany e-learning, który autorzy opisują.
Wprowadzenie do dydaktyki e-learning
Pojęcie „e-learning”, obejmuje wszelkie procesy nauczania, które niezależnie od czasu i miejsca, umożliwiają naukę opracowanych materiałów dydaktycznych, umieszczonych na nośnikach elektronicznych z wykorzystaniem technologii informatycznych, internetowych, platform nauczania lub usług on-line.
Proces dydaktyczny odbywa się w zmienionych warunkach. E-learningowe środowisko nauczania nadaje temu procesowi nowe atrybuty[1]. Dzięki zastosowaniu technologii e-learningowej w procesie nauczania obserwuje się: · uniezależnienie procesu nauczania od miejsca i czasu („anytime“ - kiedykolwiek, „anywhere“ - gdziekolwiek); · powszechny dostęp do nauki poprzez Internet; · „Learning on demand” – „nauka na żądanie”. Niniejsze przedstawienie zagadnienia nakreśla obszerne zmiany jakie powstały w podstawowych wizjach polityki technologicznej, które można opisywać w sposób zindywidualizowany i zorientowany na oferty. Poniżej zostały omówione modele stosowania technik w zróżnicowanych środowiskach e-learningowych: multimedia a telemedia, CBT a WBT oraz synchroniczna a asynchroniczna komunikacja[2]. Multimedia a Telemedia
Użycie fachowego terminu e-learning wskazuje znacznie silniej na włączenie do procesu dydaktycznego nowych technologii informacji i komunikacji. Nośnikiem czynnika pedagogicznego w przypadku tych form nauki nie jest bezpośrednia komunikacja społeczna, lecz wymiana informacji z zastosowaniem technologii teleinformatycznych w rodzaju poczty elektronicznej, wideokonferencji itd..
Pojęcie e-learning często używane jest także w kontekście multimedialnych i telemedialnych środowisk dydaktycznych. Pod pojęciem tym rozumiane są środowiska dydaktyczne umożliwiające osobie uczącej się na korzystanie z technicznych środków pomocniczych np. oprogramowania edukacyjnego i informacyjnego, jak również sieci komunikacyjnych, przy czym składniki te można w dowolny sposób łączyć lub tworzyć. Rozróżniając multimedia od telemediów, pojęcie multimediów odnosi się do systemów mogących przetwarzać różne typy danych w formie tekstu, dźwięku i grafiki oraz rozpowszechniać je za pomocą elektronicznego nośnika danych w rodzaju płyty CD, DVD lub platformy e-learningowej. Pojęcie telemediów obejmuje wszystkie techniki stosowane do przekazywania informacji na odległość. Przesyłane dane nie muszą jednak mieć charakteru multimedialnego.
W procesie innowacyjnym oba te elementy pełnią ważne role. Zarówno bowiem rozpowszechnianie treści innowacyjnych jak i techniki ich przesyłania mogą znacznie wspomóc płynność tego procesu.
[1] Dorninger C., „Einführung in die eLearning – Didaktik”, 2002, www.e-teaching-austria.at/e-LISA_Archiv/download/elearning_didaktik.pdf z dn. 2006-07-22
[2] Schröder R., Wankelmann D.: „Theoretische Fundierung einer e-Learning-Didaktik und der Qualifizierung von e-Tutoren im Rahmen des Leonardo-Projekts: e-Tutor.” Entwicklung einer europäischen e-Learning-Didaktik, (Projekt-Nr. 11 24 17 e-Coach), Universität Paderborn Juli 2002, s. 46
Nośniki informacji multimedialnej są coraz częściej rozpowszechniane także za pomocą telemediów, stąd można mówić o styku multimediów z telemediami, natomiast nie są to pojęcia tożsame.
CBT a WBT
W odniesieniu do dydaktycznego wykorzystania multimediów i telemediów mówi się o CBT i WBT. Skrót CBT pochodzi od angielskiego computer-based training (szkolenie oparte o komputer) i jest uznawane za pojęcie nadrzędne określenia różnych form korzystania z komputera na potrzeby uczenia się. WBT oznacza web based training (szkolenie w oparciu o sieć) i oznacza zastosowanie sieci www w dydaktyce z wykorzystaniem elementów multimedialnych. Wspólną częścią obu form jest to, że uczeń może sam określić gdzie i kiedy chce zajmować się materiałami dydaktycznymi.
Pod pojęciami CBT i WBT rozumie się często również oprogramowanie edukacyjne jako specjalną odmianę multimedialnych lub telemedialnych materiałów dydaktycznych (określanych często mianem „Contents”). W oprogramowaniu edukacyjnym wykorzystywany jest potencjał multimedialnego zobrazowania treści i interakcji między człowiekiem i maszyną, w celu realizacji określonej koncepcji dydaktyczno-metodycznej a jego przedmiotem jest określona treść dydaktyczna. Oprogramowanie edukacyjne jest w stanie tymczasowo pokryć wszystkie funkcje nauczyciela i wspomagać proces indywidualnego nauczania. Często mówi się o WBT wtedy, gdy oprogramowanie edukacyjne nie znajduje się na nośnikach danych (w szczególności płytach CD), lecz jest udostępniane w Internecie do wykorzystania w trybie online. W odróżnieniu od CBT, w przypadku WBT istnieje częściowa możliwość nawiązania w każdej chwili kontaktu z nauczycielem lub innym uczniem, co określane jest jako teletutoring.
Ten rodzaj e-lerningu może być szczególnie przydatny w momencie wdrażania w przedsiębiorstwie nowego procesu innowacyjnego. Liderzy projektu w jego początkowej fazie powinni być do ciągłej dyspozycji pracowników uczestniczących w procesie. Najmniej uciążliwym narzędziem do tego kontaktu na linii „nauczyciel” – „uczeń” wydaje się właśnie WBT. W przypadku jego zastosowania korzyści są dwustronne: uczestnik procesu innowacyjnego czerpie niezbędną wiedzę, a autor procesu otrzymuje bezpośrednie sygnały o problemach z nim związanych. To w znacznym stopniu pozwala na bieżące modyfikowanie procesu i jego ciągłe ulepszanie.
Synchroniczna a asynchroniczna komunikacja
Przy ocenie różnych rodzajów mediów, Internet zajmuje szczególną rolę, ponieważ umożliwia on przesyłanie cyfrowych (także multimedialnych) informacji z nieznaną dotąd różnorodnością narzędzi komunikowania się. W przypadku komunikacji w ramach e-learningu rozróżnia się przy tym dwa warianty: synchroniczne i asynchroniczne narzędzia komunikacji.
O komunikacji synchronicznej mówimy wtedy, gdy odbywa się ona w czasie rzeczywistym, czyli bezpośrednio między nadawcą i odbiorcą. Natomiast komunikacja asynchroniczna oznacza, że odbywa się ona w dowolnym czasie lub polega na wysyłaniu gotowych pakietów informacji. Do synchronicznych systemów komunikacji zaliczany jest np. chat (komunikacja tekstowa w czasie rzeczywistym), telekonferencje i wideokonferencje, przykładami komunikacji asynchronicznej są np. e-mail (poczta elektroniczna), fora dyskusyjne lub biuletyny („wirtualne tablice”).
Termin „e-learning” został już zdefiniowany jako pojęcie nadrzędne określające wszelkie formy multimedialnej nauki z wykorzystaniem mediów elektronicznych. W celu lepszego zrozumienia, poniżej przedstawiono objaśnienia z różnych punktów widzenia[1]. E-learning może być:
· Indywidualny lub organizacyjny: e-learning może odnosić się do elektronicznie wspomaganej nauki osób i grup lub nawet całych organizacji.;
· Lokalny lub rozproszony: w przypadku nauki w systemie e-learning istnieje możliwość sięgania zarówno do lokalnie dostępnych zasobów edukacyjnych (np. płyty CD-ROM), jak i do zasobów zdalnych za pośrednictwem Internetu.;
· Synchroniczny lub asynchroniczny: o komunikacji synchronicznej mówi się w przypadku, gdy komunikacja między nadawcą i odbiorcą odbywa się bezpośrednio w czasie rzeczywistym (np. chat). Komunikacja asynchroniczna ma natomiast miejsce wtedy, gdy odbywa się z opóźnieniem (np. pocztą elektroniczną). E-learning umożliwia oba typy komunikacji;
· Indywidualny lub zespołowy: naukę w systemie e-learning mogą prowadzić indywidualnie poszczególne osoby lub organizacje czy też wiele osób i organizacji w procesie współpracy w obrębie wirtualnej wspólnoty;
· Statyczny lub interaktywny: w przypadku e-learning jednostki nauczania mogą być, podobnie jak w książce, przekazywane statycznie lub przeciwnie, w drodze interakcji.
W praktyce stosowanie systemu e-learning odbywa jest na rozmaite sposoby łącząc opisane powyżej warianty. E-learning stanowi nową kulturę uczenia się i nauczania, możliwą przez współgranie następujących systemów składowych[2]:
· Uczeń;
· learning provider („dostawca nauki”: autorzy, nauczyciele, wykładowcy, instruktorzy);
· technologie (narzędzia autorskie i platformy edukacyjne);
· treści i środowiska dydaktyczne.
Powyższe elementy są częścią środowiska e-learning, tworząc system, w ramach którego jest realizowany proces dydaktyczny.
Projekty e-learning w szkolnictwie wyższym obejmują cały szereg możliwych scenariuszy dydaktycznych. Przy zastosowaniu zaproponowanego modelu typologicznego, projekty praktykowane w szkolnictwie wyższym można podzielić na następujące rodzaje[3]:
· Zajęcia tradycyjne (wykład, laboratorium, seminarium) oraz strony WWW;
· Zajęcia tradycyjne (wykład, laboratorium, seminarium) oraz komunikacja online;
· Zajęcia tradycyjne (wykład, laboratorium, seminarium) na zmianę z seminariami online;
· Seminaria lub wykłady online.
W nauczaniu na odległość w zakresie szkolnictwa zawodowego wyraźnie dominującą rolę odgrywają formy kursów CBT oraz WBT, natomiast w szkolnictwie wyższym - komunikacja w formie zajęć online lub praca zespołowa studentów w sieci - ma co najmniej takie samo znaczenie jak zajęcia tradycyjne.
Wiele analiz i opracowań w ostatnim czasie zwraca uwagę na to, że o przyszłych szansach i powodzeniu nauki typu e-learning rozstrzygnie jej jakość. W szczególności daje się zauważyć, że u osoby uczącej się, definicja jakości nabiera coraz większej roli w miarę dalszego kształcenia. Jakość powstaje dopiero wtedy, gdy osoba ucząca się wchodzi w interakcję z modelem nauczania. Model nauczania typu e-learning stanowi jedynie ramy, dzięki którym odbywa się proces kształcenia. Jego efektywność oraz sposób, w jaki się to odbywa, zależy w podstawowej mierze od danej osoby[4].
Nauka w ramach sieci różni się od tradycyjnych warunków edukacyjnych i stawia uczestników procesu w nowych warunkach i nowych rolach. Poniżej przedstawiono niektóre szczególne czynniki, które mają w tym kontekście znaczenie dla procesu nauczania danej jednostki. Społeczne związki interaktywne ulegają wyraźnej przemianie wskutek braku kontaktu „twarzą w twarz”. W przypadku nauki samodzielnej, rozdzielonej, co do miejsca, przestają być dostępne znane i często nieświadome formy informacji. Brak komunikacji niewerbalnej lub wskazówek kontekstowych, prowadzi do zmienionego odbioru przekazywanej wiedzy. W przypadku współpracy opartej o sieć powoduje to znaczne zwiększenie wysiłku związanego z koordynowaniem.
Również na przedstawianie informacji w sieciach mają wpływ inne, niż w przypadku tradycyjnych procesów nauczania, warunki strukturalne. Z jednej strony, dostęp do informacji odbywa się w sposób zmienny. Kierunek nauki staje się przez to wielowymiarowy i stawia wyższe wymagania w stosunku do indywidualnego rozwoju znaczenia oraz zdolności do ukierunkowania. Z drugiej strony przez to, że informacje przedstawiane są w elastycznej kolejności, następuje udoskonalenie dostępu do wiedzy, w porównaniu z klasycznymi formami uczenia się. Stąd rodzą się różnice w odbieraniu i przetwarzaniu informacji.
Porównując procesy dydaktyczne w środowisku e-learningowym a w tradycyjnym, dostrzegamy odmienioną rolę uczestników tego procesu: wykładowców, studentów oraz rodzaj materiałów dydaktycznych. Odmieniona rola wynika z innych właściwości środowiska, w jakich następuje działanie. Sposoby pracy zostały opisane jako modele zdalnego nauczania[5]:
· Model Studiów Niezależnych – student realizuje pracę zupełnie samodzielnie na bazie udostępnionych w formie elektronicznej materiałów wraz ze zdefiniowanymi wymaganiami;
· Model Instruktor / Student – studenci pracując z elektronicznymi materiałami, wspomagani są wyłącznie przez instrukcje;
· Model Prowadzący / Student – moderatorem procesu uczenia jest prowadzący, kierujący i nadzorujący pracę studenta;
· Model Małych Grup – praca opiera się na zasadach małych grup, zwykle czteroosobowych, realizujących konkretne projekty;
· Model Pracy Grupowej – praca poświęcona realizacji wspólnego projektu, oparta na zasadach pracy zespołowej pod kierunkiem prowadzącego;
· Model Sokratejski – prowadzący moderuje i prowadzi dyskusję, która jest miejscem wymiany wiedzy i doświadczeń.
Podsumowanie
Prawidłowe zarządzanie podnoszeniem kwalifikacji pracowników i poziomem ich wiedzy na temat wdrażanych w przedsiębiorstwie procesów innowacyjnych wymaga specjalistycznej wiedzy oraz stosowania odpowiednich informatycznych narzędzi wspomagających. Narzędziami takimi są systemy e-learningowe, które są wykorzystywane zarówno do szkoleń jak i do wspomagania sprawniejszego funkcjonowania przedsiębiorstwa. Dzięki ich zastosowaniu przedsiębiorstwo może budować swoją przewagę konkurencyjną w sposób systemowy i trwały. Tak wypracowana przewaga pozwoli na dalsze planowanie wdrażania innowacyjnych rozwiązań w firmie.
Dzięki systemom e-lerningowym oraz angażowaniu się wszystkich pracowników w proces tworzenia innowacyjnych rozwiązań, zarówno z zakresu zarządzania jak i tworzenia nowych produktów i usług, zwiększa się prawdopodobieństwo powodzenia we wdrażaniu procesu innowacyjnego.
Literatura:
Summary
The article shows present definition of the notion of the e-learning. The article shows possibilities of the influence of the e-Learning on creating of innovative solutions in the firm and shows the part of it in the process of building tie among workers. The article shows philosophy of e-Learning systems, especially it’s targets and features which every system should have. The article shows how far using e-learning systems conduce to build good process, so so that he help both the creation of innovative solutions in the firm, as and bore on building of more strong ties between the users of innovative process. [1] Bieler B. „Individuelle Lerneffizienzkriterien mit e-learning”, Semesterarbeit am Institut für betriebswirtschaftliche Forschung, Universität Erich 2003, s. 12
[2] Wache M., „E-Learning - Bildung im digitalen Zeitalter”, Die Bundeszentrale für politische Bildung, Bonn 2003, http://www.bpb.de/methodik/B466VO.html z dn. 2006-07-10
[3] Ibidem
[4] Bieler B., op. cit., s.16
[5]http://www.wsupiz.edu.pl/Wirtualna/materialy/@learning/elearning_przygotowanie.ppt z dn. 2006-07-19 |
|
|||||
